عوسج لعنتى چرا برون دهد * خار بىبار ، كاش بديديم آن خار گيريم كه سلاح دفع ميوه‌چين ندارد * به ميوه‌چينى ورا بس است نكوهش و بس ! مىگويند كه [ عوسج ] « اشكيل چشم » است . ابن دريد : مصع ميوه عوسج است . مىگويند كه ميوه [ عوسج ] برم 13 است . مؤلّف المشاهير هر دو را نام مىبرد . ابو حنيفه : [ عوسج ] از گياهان خاردار است ، ميوه‌هاى سرخ گرد شبيه مهره‌هاى عقيق به نام « مصع » دارد . موش‌هاى صحرايى 14 بسيار دوست دارند از آنها بخورند و پس‌انداز كنند . دربارهء ميوه‌اش مىگويند كه آن سرخ مايل به زرد است ، به سگ‌انگور مىماند ، پرشمار ، شيرين و خوردنى است . عوسج چون بزرگ شود ، « غرقده » 15 [ ناميده مىشود ] . نيز مىگويند كه اين گياه به عناب مىماند جز اينكه ميوه‌هايش ريز است و در آنها چيزى همانند تخم انجير وجود دارد . ( 1 ) . Lycium afrum L . ، مترادف Rhamnus infectoria L . ، يا Lycium europaeum L . ؛ سراپيون ، 205 و 256 ؛ ابو منصور ، 407 ؛ ميمون ، 294 ؛ عيسى ، 15 112 . نيز قس . ابن سينا ، 544 و اننكوف ، 202 . ( 2 ) . امّ غيلان ، قس . III , Low ، 363 ؛ اما معناى اصلى ام‌غيلان - « اكاسيا » صمغ عربى است ، نك . شمارهء 95 . ( 3 ) . هطّى و هطاطى ، قس . III , Low ، 362 . ( 4 ) . شكرخار با سكون « كاف » ( نسخه فارسى ) ؛ II , Vullers ، 441 : شكرخار ؛ نسخهء الف : شكى ؛ شكرخار به فارسى - « خار قندى » . ( 5 ) . نسخهء الف : تنكر ، بايد خواند تنگز ، قس . I , Vullers ، 470 . ( 6 ) . ديوخار ، چنين است در نسخهء فارسى و I , Vullers ، 960 ؛ نسخه‌هاى الف ، ب ، پ : ايرخار . ( 7 ) . سپيدخار ، قس . II , Vullers ، 216 . ( 8 ) . ديوسكوريد ، I ، 97 . ( 9 ) . يا مصع ، قس . لسان العرب ، VIII ، 339 . ( 10 ) . نسخهء فارسى جمله را با « ابو ريحان گويد » آغاز مىكند . ( 11 ) . انگورك توره - انگورك شغال . ( 12 ) . اسكيلم چشم ، بايد خواند اشكيل چشم ، قس . I , Vullers ، 105 . ( 13 ) . البرم ، قس . Lane ، 195 . ( 14 ) . الجرذان ، نسخهء فارسى : ملخ ، يعنى « الجراد » مىخواند .